Stel je voor: een kwetsbare patiënt wordt in kritieke toestand binnengebracht op de Spoedeisende Hulp. De arts moet razendsnel beslissen over een ingrijpende behandeling. Maar weet deze arts wat de patiënt zélf gewild zou hebben? Is er een reanimatieverbod, of juist een sterke wens voor levensverlenging? Voor zulke momenten is de Proactieve Zorgplanning (PZP) in het leven geroepen: een belangrijk kompas voor menswaardige zorg. In dit artikel belichten we wat de PZP is, welke uitdagingen er op IT-vlak spelen rond de PZP en welke stappen er gezet worden om deze uitdagingen op te lossen. We sluiten af met een korte showcase van onze eigen PZP-oplossing.
Proactieve Zorgplanning (in het Engels ook bekend als Advance Care Planning, ofwel ACP) is het proces waarbij een patiënt samen met hun zorgverlener en betrokken naasten tijdig nadenkt over toekomstige zorgdoelen en behandelwensen.
Het wordt vaak in het kader van palliatieve zorg besproken, maar de PZP is breder dan dat: het gaat over hoe iemand wil leven als de gezondheid achteruit gaat. Het is eigenlijk een soort ‘plan voor het geval dat’, waarin fysieke, psychische, sociale en zingevingsvraagstukken samen komen. Door dit vroegtijdig en helder te documenteren kan er gewaarborgd worden dat de zorg blijft aansluiten bij iemands persoonlijke waarden en wensen, ook als diegene op termijn misschien niet meer zelf kan beslissen.
In de kern gaat de PZP over het volgende:
Kortom, de PZP zorgt voor duidelijkheid en richting voor zorgverleners en waarborgt dat de patiënt zoveel mogelijk zelf de regie heeft en houdt over diens behandeling.
De PZP vervult dus een heel belangrijke rol in het zorgproces. Het goed vastleggen en kunnen benaderen van de PZP brengt echter de nodige uitdagingen met zich mee:
Cruciale patiëntwensen zitten vaak ‘gevangen’ in lokale systemen, terwijl een patiënt vaak meerdere zorgverleners spreekt in de keten (huisartsen, specialisten in het ziekenhuis, thuiszorg, etcetera). De informatie over behandelwensen en -grenzen is vaak niet voor alle zorgverleners in de keten beschikbaar wanneer nodig.
Vaak wordt informatie dan toch als een los document gedeeld, waardoor een wildgroei van versies kan rondzwerven, de kans op fouten groter is en er veel extra handmatige acties gedaan moeten worden.
De PZP is niet een eenmalige exercitie - het is een continu proces en wensen en grenzen kunnen door de tijd wijzigen. Het is dus belangrijk dat zorgverleners, ook in acute situaties, beschikken over de meest actuele informatie en inzicht in waar/wanneer deze informatie is vastgelegd en door welke partij. Er zullen ook afspraken gemaakt moeten worden over welke criteria er gehanteerd worden om te bepalen welke versie van iemands PZP gehanteerd moet worden.
Regio’s hebben vaak door de tijd heen hun eigen processen en formulieren ontwikkeld, met eigen definities en terminologie. Dit maakt extramurale uitwisseling tussen systemen extra complex.
Er wordt vanuit diverse hoeken hard gewerkt aan een oplossing voor deze uitdagingen. De PZP wordt vaak ook genoemd als een exemplarische casus voor het bredere probleem rond databeschikbaarheid - er komen veel facetten in samen. We belichten hier enkele belangrijke stappen:
Er is een Informatiestandaard Proactieve Zorgplanning, beheerd door Nictiz en IKNL. Deze standaard zorgt ervoor dat gegevens zoals behandelwensen, wettelijk vertegenwoordigers en wilsverklaringen op een uniforme manier (via FHIR-profielen en ZIBs) kunnen worden uitgewisseld. Begin 2026 is de uitrol van deze standaard in volle gang.
Ook vanuit nationale wetgeving wordt benadrukt dat er een oplossing moet komen voor de PZP. Zo geeft de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) aan dat de Basisgegevensset Zorg (BgZ) valt onder de prioritaire uitwisselingen die de komende jaren verplicht gedigitaliseerd zullen moeten worden. Deze BgZ bevat onder andere het onderdeel ‘Behandelrestricties’ inclusief ‘behandelaanwijzingen’ (zie de BgZ2020 publicatie vanuit Nictiz), wat centraal staat bij de PZP. Een belangrijke stok achter de deur.
Sinds 2025 zijn er nieuwe betaaltitels beschikbaar gekomen voor PZP-gesprekken in de medisch-specialistische zorg (zie de NZa). Dit stimuleert artsen om tijd te investeren in deze gesprekken én de vastlegging daarvan. Betere vastlegging is een belangrijke schakel in het proces naar databeschikbaarheid.
Vanuit CODE24 en onze partner Cadasto zijn we ook in dit vraagstuk gedoken. Na input vanuit diverse partijen hebben we een PZP-oplossing ontwikkeld, voor een eenduidig, actueel overzicht van de PZP, op te vragen per patiënt. CODE24 maakte de interface en de data staat, gestandaardiseerd volgens openEHR, bij Cadasto. Door de scheiding tussen data en applicatie is het een stuk gemakkelijker en sneller om een dergelijke applicatie te ontwikkelen.
Waar vanuit regionale samenwerkingsinitiatieven de nadruk tot dusver veelal wordt gelegd op viewer-oplossingen, benaderen we hem vanuit CODE24 vanuit het perspectief dat er één waarheid moet zijn, met de optie om die te actualiseren middels schrijfrechten. Doordat de data in Cadasto is opgeslagen, is de historie en logging ook beschikbaar.
CODE24 is uiteraard momenteel met name actief binnen de ggz. We zijn in gesprek met GGZ Nederland om ook deze PZP-oplossing te kunnen inzetten voor de ontsluiting van specifiek ggz-gerelateerde PZP-data uit EPD's, met de juiste terminologieën. Daarover op termijn meer! Ook zijn we bezig met aansluiten op andere initiatieven, zoals de hierboven genoemde Informatiestandaard PZP. Deze standaard werkt met FHIR en ZIBs - Cadasto werkt met openEHR. Hier zal dus mapping voor gemaakt moeten worden.
We zien ernaar uit om deze oplossing te presenteren bij geïnteresseerde partijen en ook met organisaties en regio’s het gesprek aan te gaan over de doorontwikkeling ervan. Zou je met ons om tafel willen over dit onderwerp? Of ben je benieuwd hoe deze oplossing geïntegreerd zou kunnen worden in jouw bronsysteem? We horen graag van je.
Op 25 maart vindt de Connectathon van de PZP Coalitie plaats. CODE24 is hier ook bij aanwezig, om vanuit onze rol als IT-leverancier mee te praten over de ontwikkeling van de PZP informatiestandaard. Ben je ook bij deze bijeenkomst aanwezig? Stuur dan vast een berichtje aan onze Manager Product Development Alessandro Torrisi!